Mua bán tín chỉ giảm phát thải đang nổi lên như một chiến lược phát triển bền vững hàng đầu của tất cả quốc gia. Thị trường tín chỉ cacbon Việt Nam tuy còn non trẻ nhưng chứa đựng tiềm năng tăng trưởng đầy hứa hẹn.

Trong bối cảnh thế giới đang hướng tới mục tiêu Net zero – tức là tạo ra mức phát thải ròng bằng 0, ngày càng có nhiều tổ chức và doanh nghiệp đưa ra chiến lược phát triển và tập trung nguồn lực vào thị trường tín chỉ cacbon. 

Việt Nam đang thực hiện chương trình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Vì vậy, việc xây dựng và thực hiện kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính trong các lĩnh vực cũng như phát triển chuỗi cung ứng cacbon là rất cấp thiết. Đây cũng là một trong những hành động thực tế để Việt Nam đạt được mục tiêu chuyển đổi số bền vững.

Hiểu đúng về thị trường giao dịch tín chỉ cacbon

Để định nghĩa đúng về thị trường mua bán tín chỉ giảm phát thải, trước hết phải hiểu đúng về khái niệm tín chỉ cacbon. Theo đó, tín chỉ cacbon là chứng nhận có thể giao dịch thương mại và thể hiện quyền phát thải một lượng khí CO2 hoặc một lượng khí nhà kính khác quy đổi sang CO2 tương đương. Một tín chỉ tương đương với 1 tấn CO2 hoặc 1 tấn CO2 quy đổi tương đương. 

Thị trường cacbon bắt nguồn từ Nghị định thư Kyoto của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, được thông qua vào năm 1997. Theo thỏa thuận này, các quốc gia có quyền phát thải dư thừa có thể mua hoặc bán chúng cho các quốc gia có cam kết phát thải cao hơn hoặc thấp hơn. Điều này đã tạo ra một loại hàng hóa mới được gọi là tín chỉ cacbon, đại diện cho việc giảm lượng phát thải hoặc hấp thụ khí nhà kính.

Trên toàn cầu, thị trường giao dịch chứng chỉ cacbon đã phát triển đáng kể trong những năm gần đây. Loại hình kinh doanh mới này đã đạt mức kỷ lục hơn 948 tỷ USD vào năm 2023, tăng 2% so với năm trước. Nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới đã triển khai hệ thống giao dịch khí thải (ETS) để định giá khí thải cacbon và khuyến khích các công ty đầu tư vào công nghệ giảm khí thải cacbon, giúp đạt được các mục tiêu về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. 

Trong khi đó, nghiên cứu của Markets and Markets cho thấy, thị trường cacbon khu vực châu Á – Thái Bình Dương được dự đoán sẽ có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong giai đoạn 2023-2028, dẫn đầu là Trung Quốc. Đối với Việt Nam, thương mại hóa tín chỉ cacbon cũng đã được triển khai và đến hiện tại đã có những chuyển đổi tích cực trên thực tế.

Những kết quả đầu tiên của tiến trình kinh doanh cacbon tại thị trường Việt Nam

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, việc mua bán tín chỉ giảm phát thải trên thị trường đang trở thành một xu hướng phổ biến, được nhiều quốc gia ưa chuộng. Một nghiên cứu mới chỉ ra rằng, để đạt được mục tiêu về biến đổi khí hậu, lượng khí thải cần giảm đi là 43% vào năm 2030. Đầu tư vào công nghệ sạch được coi là yếu tố quan trọng nhất để đảm bảo mục tiêu này.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã dồn lực vào nghiên cứu và phát triển các công nghệ sạch như pin, năng lượng mặt trời và gió. Nhiều quốc gia khác trên thế giới cũng đang đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp xanh, được xem là trụ cột trong tương lai, chẳng hạn như Mỹ, quốc gia hàng đầu thế giới về xuất khẩu xe điện.

Mặc dù thị trường cacbon tại Việt Nam vẫn còn khá mới mẻ và đang trong quá trình hoàn thiện, nhưng nước ta được đánh giá là có tiềm năng lớn về khả năng cung ứng tín chỉ cacbon cho thị trường quốc tế.

Trong thực tế, Việt Nam đã thực hiện thành công các giao dịch tín chỉ cacbon vài năm qua và thu được khoản tiền lên đến khoảng 60 triệu USD. Các lĩnh vực, ngành nghề tiên phong trong hoạt động buôn bán sản phẩm xanh này bao gồm: nông nghiệp và lâm nghiệp.

Mua bán tín chỉ cacbon trong ngành nông nghiệp

Ngành nông nghiệp đã đạt được một số kết quả giao dịch cacbon ấn tượng, chẳng hạn như chương trình Khí sinh học ngành chăn nuôi Việt Nam, triển khai ở 53 tỉnh thành trên cả nước. Chương trình này được tổ chức quốc tế đánh giá cao về việc giảm phát thải khí nhà kính. Nhờ đó, Việt Nam đã bán được hơn 3 triệu đơn vị tín chỉ cacbon, thu về hơn 8 triệu USD và mang lại lợi ích cho 1 triệu người dân ở khu vực nông thôn.

Ông Lê Hoàng Thế, Giám đốc Công ty TNHH Hệ sinh thái The VOS nhận định rằng, Việt Nam là một trong những quốc gia hàng đầu về tốc độ gia tăng phát thải cacbon. Năm 2022, Việt Nam đã lọt vào top 20 quốc gia có lượng phát thải CO2 cao nhất, với tốc độ gia tăng từ đạt 57,3% từ năm 2010 đến 2022. Kết quả này rất khả thi đối với một thị trường mới như Việt Nam, cho thấy tiềm năng cung ứng tín chỉ cacbon dồi dào của nước ta.

Ngành lâm nghiệp cũng tích cực trong hoạt động kinh doanh chứng chỉ giảm phát thải khí nhà kính

Trong lĩnh vực lâm nghiệp, kinh doanh tín chỉ cacbon cũng để lại thành tích ấn tượng. Cuối tháng 3 vừa qua, Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở khu vực Đông Á – Thái Bình Dương nhận được khoản thanh toán trị giá 51,5 triệu USD (khoảng 1.200 tỷ đồng) từ Ngân hàng Thế giới (WB) khi bán được hơn 10 triệu tín chỉ cacbon rừng. Điều này cho thấy sự tiến bộ tích cực trong việc thương mại hóa cacbon rừng tại Việt Nam.

Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đang tiến hành những bước đàm phán cuối cùng về việc chuyển nhượng 5,15 triệu tín chỉ cacbon rừng tại 11 tỉnh Nam Trung bộ và Tây Nguyên giai đoạn 2022 – 2026 cho tổ chức LEAF/Emergent với mức giá tối thiểu là 10 USD/1 tấn CO2. Điều này tiếp tục khẳng định triển vọng tươi sáng của thị trường cacbon trong lĩnh vực lâm nghiệp.

Kết luận

Thị trường cacbon trên thế giới đang khá sôi động với sự tham gia của nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn. Tất cả đều chung một mục tiêu đạt mức phát thải ròng bằng 0 để đảm bảo theo sát các mục tiêu khí hậu toàn cầu.

Thị trường giao dịch cacbon ở Việt Nam hiện đang trong quá trình xây dựng cơ chế thí điểm vào năm 2025 và dự kiến sẽ vận hành chính thức từ năm 2028. Các doanh nghiệp kỳ vọng hành lang pháp lý khơi thông sẽ giúp thị trường hàng tỷ USD này trở nên sôi động, nhiều ngành tăng nguồn thu từ bán tín chỉ cacbon.

Nhiều chuyên gia nhận định rằng thị trường cacbon Việt Nam chắc chắn sẽ ngày càng nóng hổi với tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ. Thị trường này không chỉ giúp Việt Nam đạt được các mục tiêu về khí hậu, an ninh năng lượng mà còn đóng góp cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế nước nhà.

Nguồn: Tổng hợp